Bago pa man nabago ng mga pabrika, lansangan, at makabagong proyekto ang tanawin ng Mariveles, may isang paliparang militar na dating matatagpuan sa katimugang bahagi ng Tangway ng Bataan.
Tinawag itong Mariveles Airfield o Mariveles Field. Noong mga unang buwan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, naging mahalagang bahagi ito ng desperadong pagtatanggol sa Bataan.
Hindi lamang ito simpleng paliparan. Nagsilbi itong himpilan ng mga eroplanong pandigma, pagawaan ng mga nasirang sasakyang panghimpapawid, tanggulang militar, lugar ng planong paglikas, at kalaunan, isa sa mga pinagtipunan ng mga sumukong sundalong Pilipino at Amerikano bago sila sapilitang pinalakad sa tinatawag ngayong Bataan Death March.
Lokasyon ng Paliparan
Matatagpuan noon ang Mariveles Airfield sa timog na dulo ng Tangway ng Bataan, sa tinatayang koordinat na 14° 27′ hilagang latitud at 120° 30′ silangang longhitud.
Nasa kanluran ito ng bayan ng Mariveles at hilaga ng Ilog Pucot. Malapit din ito sa Mariveles Harbor. Sa silangang dulo ng runway ay matatagpuan noon ang lumang quarantine station at isang rampa para sa mga seaplane o eroplanong kayang lumapag sa tubig.
Napakahalaga ng lokasyong ito dahil nakaharap ang Mariveles sa bungad ng Look ng Maynila at malapit sa Isla ng Corregidor. Mula rito, maaaring magpatrolya ang mga eroplano sa Subic Bay, Manila Bay, Mindoro, at sa mga karagatang nakapaligid sa Bataan.
Mula sa Maliit na Landing Ground Tungo sa Paliparang Militar
Bago sumiklab ang digmaan, mayroon nang maliit na landing ground sa lugar na malapit sa kalsada. Ngunit hindi ito ginawa upang suportahan ang malawakang operasyong militar.
Nang umatras patungong Bataan ang pinagsanib na puwersang Pilipino at Amerikano noong Enero 1942, napag-alamang hindi sapat ang lumang paliparan.
Noong Enero 7, 1942, sinimulan ng mga tauhan ng Contractors Pacific Naval Air Base ang pagpapalawak at pagpapaganda sa runway.
Pagsapit ng Pebrero 14, 1942, mayroon na itong isang runway na may habang humigit-kumulang 3,800 talampakan at lapad na 65 talampakan. Gawa sa lupa ang ibabaw nito at nakapuwesto mula kanluran-hilagang-kanluran patungong silangan-timog-silangan.
Tumulong din ang mga tauhan ng United States Army sa paggawa ng mga tanggulang nakapaligid sa paliparan. Kabilang dito ang mga revetment o protektadong paradahan ng eroplano, puwesto ng mga kanyon laban sa sasakyang panghimpapawid, mga hukay na pansanggalang, at mga pasilidad na tinakpan ng camouflage.
May ilang revetment na sapat ang laki upang pagtaguan ng isang B-17 Flying Fortress, isang malaking eroplanong pambomba na may pakpak na umaabot sa humigit-kumulang 105 talampakan.
Sinimulan din ang pagtatayo ng dalawang lagusan na tinawag na M-1 at M-2.
Ginawa ang paliparan bilang paghahanda sa inaasahang pagdating ng mga karagdagang sundalo, eroplano, armas, at suplay para sa Pilipinas. Ngunit hindi dumating ang mga inaasahang tulong.
Nagpatuloy ang pagpapalawak sa paliparan hanggang sa sumuko ang pinagsanib na puwersang Pilipino at Amerikano sa Bataan.
Ang Tawag na “Palafox Red”
Sa panahon ng pagtatanggol sa Pilipinas, binigyan ang Mariveles Airfield ng call sign na “Palafox Red.”
Nagtayo ang 20th Pursuit Squadron ng pansamantalang kampo na may mga tolda, humigit-kumulang dalawang milya mula sa paliparan. Pagsapit ng huling bahagi ng Pebrero 1942, lumipat ang kanilang mga tauhan sa bayan ng Mariveles.
Naging isa ang paliparan sa mga huling lugar sa Bataan na maaaring gamitin ng natitirang eroplanong pandigma ng mga Amerikano.
Nagsagawa ng mga misyon ang mga piloto sa kabila ng matinding kakulangan sa gasolina, bala, pagkain, gamot, piyesa ng eroplano, at iba pang mahahalagang kagamitan.
Pagdating ng mga P-40 Warhawk
Noong Pebrero 23, 1942, dalawa sa limang natitirang P-40E Warhawk ng 5th Interceptor Command, 20th Pursuit Squadron, ang lumipad mula sa Bataan Airfield.
Sina Obert at Donaldson ang piloto ng dalawang eroplano. Umalis sila bandang alas-kuwatro ng hapon upang magpatrolya sa ibabaw ng Subic Bay. Lumapag sila sa Mariveles Airfield bandang alas-singko y medya ng hapon.
Noong Pebrero 27, sina Moore at Stinson naman ang lumipad mula sa Mariveles bandang alas-sais ng gabi para sa isang cover mission. Nakabalik sila nang ligtas bandang alas-siyete diyes ng gabi.
Pinatunayan ng mga misyong ito na maaari nang gamitin ang pinalawak na paliparan. Gayunman, kakaunti na lamang ang natitirang eroplanong pandigma. Hindi nito kayang baguhin ang kabuuang kalagayan ng digmaan sa Bataan.
Ang Mahalagang Misyon Noong Marso 2
Isa sa pinakamahahalagang operasyong isinagawa mula sa Mariveles Airfield ang nangyari noong Marso 2, 1942.
Bandang alas-diyes singkuwenta ng umaga, lumipad mula sa Mariveles ang dalawang P-40 na pinamunuan nina Moore at Lunde.
Lumipad sila patimog sa ibabaw ng Isla ng Lubang at Paluan Bay, kung saan nakita nila ang isang nasusunog na barko. Nagpatuloy sila patungong silangang bahagi ng Mindoro, dumaan sa ibabaw ng Calapan at Puerto Galera, at bumalik sa Mariveles bandang alas-dose kinse ng tanghali.
Pagkalapag, nilagyan ang mga P-40 ng tig-aanim na fragmentation bomb na may bigat na 30 libra bawat isa.
Bandang ala-una ng hapon, muling lumipad ang dalawang eroplano. Sa pagkakataong ito, sina White at Crellin ang mga piloto. Ang kanilang misyon ay salakayin ang isang Japanese cruiser sa Subic Bay, malapit sa Grande Island.
Sinalubong sila ng matinding putok mula sa mga sandatang kontra-eroplano ng mga Hapones. Hindi na nakabalik si Crellin at ang kanyang P-40. Nagawa naman ni White na makabalik sa Mariveles at lumapag bandang alas-dos kinse ng hapon.
Ipinakita ng misyong ito ang tapang at desperasyon ng mga piloto sa Bataan. Lumalaban sila gamit ang mga eroplanong luma, gasgas, at halos wala nang piyesang pamalit laban sa isang kaaway na mas marami at mas kumpleto sa kagamitan.
Ang Pagsagip sa J2F Duck
Isa pang pambihirang pangyayari ang naganap noong Marso 3, 1942.
Isang Grumman J2F Duck, isang eroplanong maaaring lumapag sa lupa at tubig, ang napinsala matapos paulanan ng bala. Lumubog ang malaking bahagi nito sa tubig, habang nanatiling nakalitaw ang bahagi ng makina.
Gamit ang mga lubid, pulley, at iba pang pansamantalang kagamitan, hinila at sinagip ng mga tauhan ang eroplano. Tinapalan nila ang mga napinsalang bahagi at hinila ito patungo sa quarantine station.
Iniangat ang J2F Duck mula sa tubig at dinala sa isang revetment sa Mariveles Airfield upang kumpunihin.
Pagsapit ng Marso 24, muli na umano itong nakalilipad. Ginamit ito sa mahahalagang paglipad patungong Mindanao upang kumuha ng gamot, kagamitang medikal, at iba pang suplay para sa mga sundalong nakikipaglaban sa Bataan.
Iniuugnay din sa eroplanong ito ang paglikas ni Carlos P. Romulo mula sa Bataan. Kalaunan, naging kilalang mamamahayag, sundalo, diplomat, at estadistang Pilipino si Romulo.
Ipinakita ng pagkukumpuni sa J2F Duck ang talino at pagiging maparaan ng mga tagapagtanggol ng Bataan. Sa gitna ng pagkubkob, inayos nila ang anumang kagamitan na maaari pang mapakinabangan.
Ang mga Huling Araw ng Bataan
Pagsapit ng Abril 1942, halos wala nang pag-asang maipagpatuloy ang pagtatanggol sa Bataan.
Dumanas ang mga sundalong Pilipino at Amerikano ng gutom, matinding pagod, kakulangan sa bala, at kawalan ng gamot. Libo-libong sundalo ang nanghina dahil sa malarya, disenterya, malnutrisyon, at mga sugat na hindi maayos na nagagamot.
Noong gabi ng Abril 7 hanggang madaling-araw ng Abril 8, ipinarada ang mga sasakyan at trak sa runway ng Mariveles Airfield.
Noong Abril 8, nagtungo sa paliparan ang natitirang mga pursuit pilot sa Bataan. Inaasahan nilang darating ang tatlong B-17 Flying Fortress upang dalhin sila sa Mindanao.
Hindi dumating ang mga eroplano.
Nagsimulang magtaas ng puting bandila ang mga puwersang Pilipino at Amerikano bilang paghahanda sa pagsuko. Sa kabila nito, binomba pa rin umano ng mga Japanese dive bomber ang paliparan.
Ang runway na ginawa upang salubungin ang inaasahang tulong ay naging isang malungkot na simbolo ng tulong na hindi kailanman dumating.
Ang Paliparan at ang Bataan Death March
Kasunod ng pagsuko ng Bataan noong Abril 9, 1942, inutusan ng mga Hapones ang mga bilanggo na magtipon malapit sa Kilometer Post 192, sa kanluran ng Mariveles Airfield.
Nagtipon ang mga sundalong Pilipino at Amerikano sa paliparan at sa mga karatig na lugar hanggang Abril 10. Mula sa katimugang bahagi ng Bataan, sapilitan silang pinalakad patungong hilaga sa ilalim ng matinding init at malupit na pagbabantay ng mga Hapones.
Ito ang naging bahagi ng makasaysayang trahedyang tinatawag ngayong Bataan Death March.
Bago pa magsimula ang martsa, marami sa mga bilanggo ang mahina na dahil sa ilang buwang labanan, gutom, sakit, at kakulangan sa gamot. Habang naglalakad, kulang ang ibinigay na pagkain at tubig. Marami ang binugbog, pinatay, o iniwan sa daan nang hindi na nila kayang magpatuloy.
Ang Mariveles ang isa sa mga pangunahing pinagsimulan ng Death March. Dahil dito, hindi lamang dapat kilalanin ang dating paliparan bilang pasilidad militar. Bahagi rin ito ng heograpiya ng pagdurusa at kabayanihang kaugnay ng pagbagsak ng Bataan.
Sa Panahon ng Pananakop ng mga Hapones
Matapos sakupin ang katimugang Bataan, napasailalim sa kontrol ng mga Hapones ang Mariveles Airfield.
May mga larawang panghimpapawid at iba pang ebidensiyang nagpapakita ng presensiyang militar ng mga Hapones sa lugar noong 1942. Gayunman, hindi pa ganap na malinaw kung gaano kadalas ginamit ng kanilang mga eroplano ang paliparan mula 1942 hanggang 1945.
Mahalagang ipagpatuloy ang pananaliksik tungkol dito. Maaaring makatulong ang mga rekord-militar ng Hapon, lumang mapa, aerial photograph, archaeological survey, at mga salaysay ng mga pamilyang taga-Mariveles upang higit na maunawaan ang naging papel ng paliparan noong panahon ng pananakop.
Ang Pagbomba at Pagpapalaya sa Mariveles
Nang bumalik ang mga puwersang Amerikano sa Luzon noong 1945, muli na namang naging puntirya ng mga operasyong militar ang Mariveles.
Kinunan ng litrato mula sa himpapawid at binomba ng mga eroplanong Amerikano ang lugar bilang bahagi ng mga operasyong sumusuporta sa pagpapalaya ng Bataan at sa muling pagbubukas ng pasukan sa Manila Bay.
Ayon sa Pacific Wrecks, nagsagawa ang mga Amerikano ng mga misyong militar laban sa Mariveles mula Pebrero 8 hanggang Pebrero 17, 1945.
Binomba ang paliparan at ang mga nakapaligid na tanggulang militar upang pahinain ang depensa ng mga Hapones bago at habang isinasagawa ang pagpapalaya sa katimugang Bataan.
Napalaya ang Mariveles noong Pebrero 1945, halos tatlong taon matapos itong sakupin. Ngunit pagkatapos ng digmaan, hindi na muling ginamit ang paliparan para sa regular na operasyon ng mga eroplano.
Ang Kalagayan Nito Ngayon
Hindi na ginagamit ang Mariveles Airfield mula nang matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig.
Dahil sa makabagong konstruksyon at pagbabago sa anyo ng kapaligiran, mahirap nang matukoy ang eksaktong hangganan ng dating runway at iba pang pasilidad nito.
Gayunman, nananatiling mahalaga sa kasaysayan ng Mariveles ang lugar.
Kaugnay ng dating paliparan ang maraming mahalagang kabanata ng ating kasaysayan:
Ang pagbabago ng isang maliit na prewar landing ground tungo sa isang paliparang militar
Ang mga huling operasyon ng mga eroplanong pandigma sa Bataan
Ang pagkukumpuni sa mga nasirang eroplano sa gitna ng digmaan
Ang kabiguang dumating ng inaasahang tulong at reinforcements
Ang pagsuko ng pinagsanib na puwersang Pilipino at Amerikano
Ang pagtitipon ng mga bilanggo bago ang Bataan Death March
Ang pananakop ng mga Hapones sa Mariveles
Ang pagbomba at pagpapalaya sa bayan noong 1945
Bakit Dapat Alalahanin ang Mariveles Airfield?
Maraming residente ngayon ang maaaring dumaraan sa dating kinaroroonan ng paliparan nang hindi nalalaman na minsang lumipad mula rito ang mga eroplanong pandigma. Maaaring hindi rin nila alam na libo-libong bilanggo ng digmaan ang nagtipon sa lugar bago sapilitang pinalakad pahilaga.
Maaaring mawala ang mga gusali, runway, at iba pang pisikal na palatandaan, ngunit hindi dapat mawala ang kanilang kasaysayan.
Nararapat na pag-aralan at idokumento ang Mariveles Airfield sa pamamagitan ng mga lumang mapa, aerial photograph, archaeological research, military record, personal na salaysay, at alaala ng mga pamilyang taga-Mariveles.
Dapat ding tukuyin at pangalagaan ang anumang natitirang bakas ng mga revetment, tunnel, tanggulang militar, drainage system, runway, at iba pang estruktura.
Maaaring lagyan ng historical marker o interpretive panel ang lugar upang maipaliwanag ang kahalagahan nito sa kasaysayan. Maaari rin itong iugnay sa iba pang mahahalagang pook tulad ng quarantine station, seaplane ramp, Mariveles Harbor, Kilometer Post 192, at ang panimulang bahagi ng Bataan Death March.
Panawagan sa mga Taga-Mariveles
Nananawagan ang Mariveles Historical Society sa mga residente, beterano, mananaliksik, kolektor, at mga pamilyang may kaalamang nagmula sa kanilang mga ninuno na tumulong sa pagdodokumento ng kasaysayan ng Mariveles Airfield.
Partikular nating hinahanap ang mga sumusunod:
Mga litrato ng paliparan bago at habang nagaganap ang digmaan
Mga kuwento ng mga pamilyang taga-Mariveles mula 1941 hanggang 1945
Impormasyon tungkol sa mga lagusang M-1 at M-2
Mga mapang nagpapakita sa dating runway at mga revetment
Mga salaysay tungkol sa paggamit dito ng mga Hapones
Impormasyon tungkol sa quarantine station at seaplane ramp
Mga litrato mula sa pagpapalaya ng Mariveles noong 1945
Mga rekord tungkol sa mga bilanggo na nagtipon malapit sa paliparan
Mga artifact na legal at responsableng natagpuan sa karatig na lugar
Ang bawat larawan, mapa, dokumento, at alaala ay maaaring makatulong upang mabuo ang mas malinaw at mas kumpletong kasaysayan ng ating bayan.
Isang Lupain ng Tapang, Pagdurusa, at Sakripisyo
Isinilang ang Mariveles Airfield dahil sa pangangailangan ng digmaan. Itinayo ito ng mga taong patuloy na nagtrabaho kahit napapaligiran na ang Bataan, nauubos na ang mga suplay, at hindi dumarating ang ipinangakong tulong.
Mula rito, lumipad ang mga piloto laban sa napakalakas na kalaban. Dito rin inayos ng mga mekaniko at sundalo ang mga napinsalang eroplano gamit ang kakaunting kagamitan. Nasaksihan ng runway nito ang pag-asa, paglaban, pagkabigo, pagsuko, pagkabihag, at kalaunan, ang pagpapalaya.
Maaaring kaunti na lamang ang nakikitang bakas ng “Palafox Red” sa kasalukuyan. Ngunit sa ilalim ng makabagong tanawin ng Mariveles ay naroon pa rin ang isang lugar kung saan minsang umugong ang mga makinang panghimpapawid at humakbang ang libo-libong taong naging bahagi ng ating kasaysayan.
Ang pag-alala sa Mariveles Airfield ay hindi lamang pag-alala sa mga eroplano at operasyong militar. Pagkilala rin ito sa mga sundalong Pilipino at Amerikano, piloto, mekaniko, manggagawa, sibilyan, at bilanggo ng digmaan na naging bahagi ng kuwento nito.
Hindi dapat malimutan ang kanilang tapang, paghihirap, at sakripisyo.
Pangunahing sanggunian: Pacific Wrecks, Mariveles Airfield. Gumamit din ang Pacific Wrecks ng impormasyon mula sa aklat ni William H. Bartsch na Doomed at the Start: American Pursuit Pilots in the Philippines, 1941–1942, at karagdagang pananaliksik na iniambag ni Tony Feredo.
0 Comments