Apat na buwan na ang lumipas mula nang magsimula ang Digmaan sa Pasipiko. Sa lahat ng unang layunin ng Imperyo ng Hapon, isa na lamang ang hindi nito nakakamit.
Nasakop na ng mga Hapones ang Dutch East Indies, nilusob ang Tangway ng Malaya hanggang sa pagbagsak ng Singapore, at pinalawak ang kanilang kontrol sa maraming isla sa Karagatang Pasipiko. Nagsagawa rin sila ng malalaking pag-atake sa himpapawid at karagatan na nagdulot ng matinding pinsala sa mga hukbong pandagat ng mga Alyado.
Kasunod ng pagbagsak ng Rangoon, maayos ding umuusad ang kampanya ng Hapon sa Burma. Dahil dito, naghahanda na ang Tokyo para sa ikalawang yugto ng kanilang mga operasyon. Nakatuon ang kanilang pansin sa Midway at Estados Unidos sa silangan, Australia at New Guinea sa timog, at Ceylon at India sa kanluran.
Ngunit sa kabila ng maagang pagkakamit sa Maynila, nanatiling malaking sagabal sa panig ng mga Hapones ang Bataan. Hindi pa rin nila lubusang magapi ang mga sundalong Pilipino at Amerikano na patuloy na lumalaban sa tangway.
Ang kabiguan ng mga Hapones sa Orion-Bagac Line
Noong Pebrero 1942, dumanas ng matinding kabiguan ang hukbong Hapones sa Pilipinas. Napigil ang kanilang pagsulong ng matatag na depensa ng mga Pilipino at Amerikano sa Orion-Bagac Line.
Kapwa pinahina ng malaria, dysentery, gutom, at kakulangan sa gamot ang magkabilang panig. Gayunman, mas mabigat ang naging epekto nito sa mga Hapones. Pagsapit ng katapusan ng Pebrero, may ilang yunit ng Hapon na nakulong sa maliliit na lugar, habang ang iba ay napigil ng matinding paglaban ng mga tagapagtanggol.
Dalawang buong batalyon ng Hapon ang nawasak sa Battle of the Points. Dahil dito, napilitang iutos ni Heneral Masaharu Homma ang pag-atras ng kanyang mga hukbo mula sa Orion-Bagac Line.
Malaking kahihiyan ito para kay Homma. Siya lamang ang kumander ng Hapon na nakaranas ng malaking pagkatalo sa panahong iyon. Napilitan siyang humingi ng karagdagang sundalo, armas, at mabibigat na kanyon mula sa Tokyo.
Binigyan pa rin siya ng pagkakataong patunayan ang kanyang kakayahan. Ipinadala sa Pilipinas ang sariwang 4th Division mula Shanghai, kasama ang mga kinakailangang siege artillery. Dahil nakatuon noon ang Imperyo ng Hapon sa Dutch East Indies, Marso 15 na nakarating ang nasabing dibisyon sa Pilipinas.
Kasama ang Nagano Detachment at ang kanyang mga napahinga at napalakas na hukbo, handa na si Homma para sa huling paglusob sa Bataan.
Gutom at pagkakasakit sa Bataan
Mataas pa ang morale ng mga tagapagtanggol matapos nilang matagumpay na mapigil ang mga Hapones sa Orion-Bagac Line. Ngunit dahil sa mahigpit na blockade ng Hapon, mabilis na nauubos ang pagkain, gamot, bala, at iba pang suplay.
Sa huling dalawang linggo ng labanan, binawasan nang 50 porsiyento ang rasyon ng pagkain. Dahil sa matinding gutom, kinatay ang mga kabayo ng 26th Cavalry Regiment upang gawing pagkain.
Sinubukan ng mga Amerikano na basagin ang blockade ni Homma, ngunit wala silang sapat na hukbong pandagat upang maisagawa ito. Patuloy na nagsikap sina Pangulong Franklin D. Roosevelt at Chief of Staff George Marshall na magpadala ng suplay kay Heneral Douglas MacArthur. Ngunit para kay MacArthur, napakaliit ng tulong at pakiramdam niya ay pinabayaan na sila ng Washington.
Ang pag-alis ni MacArthur
Dahil sa malawak na pagbabalita tungkol sa kanya, naging bayani si MacArthur sa paningin ng mga Amerikano. Mahalaga sa pamahalaang Amerikano ang kanyang kaligtasan sapagkat ang pagkakahuli o pagkamatay niya sa kamay ng mga Hapones ay maaaring magdulot ng malaking pinsala sa morale ng Estados Unidos.
Noong Pebrero 22, habang patuloy na lumalala ang kalagayan sa Bataan, iniutos ni Pangulong Roosevelt kay MacArthur na lisanin ang Pilipinas. Inatasan siyang mamuno sa mga hukbo ng mga Alyado sa Australia at sa Southwest Pacific Area.
Nanatili muna si MacArthur sa tangway hangga’t maaari upang hindi tuluyang mawalan ng pag-asa ang kanyang mga sundalo. Ngunit noong Marso 12, nilisan niya ang Corregidor, nagtungo sa Mindanao, at mula roon ay lumipad patungong Australia.
Bago umalis, ipinagkatiwala niya kay Brigadier General Bradford Chynoweth ang pamumuno sa Visayan Force. Sa ganitong paraan, makapagtutuon si Heneral William Sharp sa pagtatanggol sa Mindanao, kung saan umaasa pa ang mga Amerikano na makapaglunsad ng isang kontra-opensiba.
Iniutos din ni MacArthur kay Major General George Moore na maghanda ng mga suplay at depensa sa Corregidor para sa huling paglaban sakaling bumagsak ang Bataan.
Bagama’t nais ni MacArthur na patuloy na mamuno mula Australia, si Heneral Jonathan Wainwright ang naiwan bilang kumander ng mga hukbong Amerikano sa Pilipinas. Ang kanyang huling utos ay ipagpatuloy ang paglaban hangga’t may kakayahan pang lumaban ang mga sundalo.
Pagdating ni MacArthur sa Adelaide noong Marso 17, ipinangako niyang babalik siya sa Pilipinas sa pamamagitan ng mga katagang:
“I shall return.”
Naging panawagan ito ng pag-asa para sa mga Amerikano. Ngunit sa Bataan, lalo lamang pinahina ng kanyang pag-alis ang morale ng mga sundalong Pilipino.
Sa ilalim ni Wainwright, ipinagkatiwala ang 1st Corps kay Heneral Albert Jones. Samantala, si Major General Edward King, na dating kumander ng artilyeriya, ang inatasang mamuno sa buong Tangway ng Bataan.
Ang plano ng huling paglusob
Pagsapit ng katapusan ng Marso, mas pinatibay ang Orion-Bagac Line. Sa kabila ng matinding gutom at kakulangan sa kagamitan, pinagbuti ng mga sundalong Pilipino ang kanilang kakayahan sa pakikidigma sa kagubatan.
Sa kabilang panig, naghanda si Homma ng isang sabay-sabay na pag-atake mula sa tatlong direksiyon. Nakatuon ang pangunahing opensiba sa mahalagang lugar ng Bundok Samat.
Kapag nasakop ang Bundok Samat, susulong ang mga Hapones patungong Bundok Limay at mula roon ay didiretso sa Mariveles.
Mali ang palagay ni Homma na may tatlong magkakapatong na linya ng depensa ang mga Pilipino at Amerikano. Dahil dito, inaasahan niyang aabot nang higit isang buwan ang paglusob.
Pangungunahan ni Lieutenant General Kenzo Kitano at ng kanyang 4th Division ang pag-atake sa Bundok Samat. Susuportahan sila ng 65th Independent Mixed Brigade ni Heneral Akira Nara.
Susulong si Nara pakanluran sa kahabaan ng Ilog Pantingan, bago tumuloy patungo sa Kabundukan ng Mariveles.
Samantala, hahatiin sa dalawa ang 4th Division. Tatawid sa Ilog Tiawir ang kanang pangkat at susulong sa Lambak ng Catmon patungong Samat. Ang kaliwang pangkat naman ay direktang sasalakay sa bundok mula sa silangan.
Naniniwala si Kitano na kapag nasakop ang Bundok Samat, hahabulin na lamang nila ang mga umuurong na Amerikano. Mas mabilis at mas madali ang inaasahan niyang tagumpay kaysa sa pagtataya ni Homma.
Magsasagawa naman ng mapanlinlang na pag-atake ang 16th Division ni Heneral Susumu Morioka upang hindi makaalis sa kanilang puwesto ang 1st Corps. Tatakpan ng Nagano Detachment ang kanang bahagi ng hukbong Hapones sa pamamagitan ng mga kunwaring paglapag sa silangang baybayin ng Bataan.
Nagsimula ang huling pag-atake
Pagsapit ng katapusan ng Marso, sinalanta ng mabibigat na pag-atake mula sa himpapawid at artilyeriya ang mga puwesto ng mga Pilipino at Amerikano.
Noong Marso 28, iniutos ni Homma ang huling paghahanda. Nagsimulang pumuwesto ang mga yunit ng Hapon sa kanilang mga itinakdang lugar. Makalipas ang dalawang araw, sinimulan ng 16th Division ang mga mapanlinlang na pag-atake laban sa 1st Sector.
Pagsapit ng Abril 2, handa na ang lahat para sa huling paglusob sa Bataan.
Madaling-araw ng Abril 3, nagsagawa ang mga Hapones ng anim na oras na walang tigil na pambobomba sa paligid ng Bundok Samat. Isa ito sa pinakamapaminsalang pambobomba sa digmaan. Mahigit 60 tonelada ng bomba ang ibinagsak sa mga tagapagtanggol.
Marami sa mga bagong tayong depensa ang nawasak. Tatlong buong regiment ang lubhang pinahina.
Pagsapit ng hapon, nakamit ng pambobomba ang pangunahing layunin nito. Nagsimula nang sumulong ang mga Hapones.
Hinarap ng hukbo ni Nara ang malaking bahagi ng 41st Division. Samantala, nakaharap naman ng 4th Division ni Kitano ang 21st Division sa ilalim ni Brigadier General Mateo Capinpin.
Nilabanan ng ilang bahagi ng 65th Brigade ang 2nd Philippine Constabulary upang pigilan itong tumulong sa 2nd Corps. Ngunit ang pangunahing pag-atake ni Nara ay nakatuon sa gitna ng 41st Division, kung saan mabilis nilang napaurong ang 42nd Regiment.
Inaasahan ni Nara ang matinding paglaban, ngunit halos wala siyang nakaharap. Kaya ipinagpatuloy niya ang pagsulong patimog.
Nakatawid naman sa Ilog Tiawir ang kanang pangkat ni Kitano at agad na nakasagupa ang 21st Regiment. Mabilis nitong nagulo at napaurong ang mga tagapagtanggol.
Pagsapit ng gabi, halos 1,000 yarda na ang naisulong ng dalawang puwersa ng Hapon. Hindi sila nakatagpo ng malakas na paglaban dahil winasak ng pambobomba ang morale, komunikasyon, at organisasyon ng mga tagapagtanggol.
Ang pagbagsak ng Bundok Samat
Nang malaman ni Heneral Parker na bumabagsak na ang kaliwang bahagi ng kanyang corps, ipinadala niya ang 33rd Regiment sa pagitan ng Bundok Samat at Ilog Catmon upang pigilan ang mga Hapones.
Kinabukasan, muling binomba ang mga puwesto ng mga Pilipino at Amerikano. Ang mga nalalabing sundalo ng 42nd at 43rd Regiments ay nagsitakas patimog. Tatlong regiment na lamang ang natirang humaharang sa opensiba ng Hapon.
Sa kabila ng kanilang matapang na paglaban, hindi nila napantayan ang mas malakas na puwersa at armas ng mga Hapones. Napilitan silang umurong upang maiwasan ang mas marami pang kaswalti.
Kasabay nito, sinalakay ng kaliwang pangkat ni Kitano ang 22nd at 23rd Regiments at pinilit silang umatras. Sa gitna ng kaguluhan, maging ang artilyeriya ng mga Amerikano ay tumatama kapwa sa kakampi at kalaban.
Pagsapit ng pagtatapos ng araw, kontrolado na ng mga Hapones ang pangunahing linya ng depensa. Narating na rin ng kanang pangkat ang hilagang paanan ng Bundok Samat.
Upang maiwasan ang ganap na kapahamakan, ipinadala ni Heneral King ang 31st Regiment bilang karagdagang puwersa. Inihanda rin niya ang 45th at 57th Regiments sa mga kalapit na posisyon.
Noong Linggo ng Pagkabuhay, Abril 5, muling inayos ng 4th Division ang kanilang hanay para sa paglusob sa Bundok Samat.
Aagawin ng kanang pangkat ang matataas na bahagi ng bundok bago tumuloy patimog sa Ilog Tala. Ang kaliwang pangkat naman ang magsasagawa ng pangunahing pag-atake.
Matapos ang karaniwang pambobomba, sinimulan ni Kitano ang paglusob. Nakatagpo siya ng matinding paglaban mula sa mga tauhan ni Heneral Capinpin.
Gayunman, halos walang humarang sa kanang pangkat habang umaakyat ito sa hilagang-kanlurang bahagi ng Samat. Dahil dito, napilitang umurong ang artilyeriya ng mga tagapagtanggol.
Nang mawalan ng suporta mula sa artilyeriya, unti-unting napaurong ang mga Pilipino. Nakarating din ang mga Hapones sa timog na bahagi ng Bundok Samat at maraming sundalo ng 21st Division ang nabihag, kabilang si Heneral Mateo Capinpin.
Pagsapit ng gabi, kontrolado na ng mga Hapones ang Bundok Samat. Napabagsak din nila ang punong-himpilan ng 21st Division.
Ang nabigong kontra-opensiba
Ipinagpatuloy ni Nara ang paglusob patimog patungong Mariveles. Samantala, naghahanda ang 16th Division at Nagano Detachment na sumali sa pag-atake sa Bundok Limay.
Sa pagdating ng mga bagong puwersa, nagplano si Heneral King ng kontra-opensiba mula sa apat na direksiyon upang mabawi ang pangunahing linya ng depensa.
Ngunit naghahanda rin si Homma ng pag-atake laban sa 51st Division at 32nd Regiment. Layunin niyang itulak ang mga ito patimog-silangan hanggang sa Ilog Limay.
Madaling-araw ng Abril 6, sabay na isinagawa ng magkabilang panig ang kanilang mga plano.
Sa loob lamang ng isang araw, nauwi sa ganap na kabiguan ang kontra-opensiba ng mga Pilipino at Amerikano.
Dahil nawasak na ang 21st Division, napilitang salakayin ng 31st Regiment ang Bundok Samat nang mag-isa. Bagama’t matatag ang kanilang paglaban, sinalakay sila ng malaking bahagi ng kaliwang pangkat ng Hapon at napilitang dumepensa.
Sa gitna, napalibutan ng 65th Brigade ang 33rd Regiment. Sa kanluran, naging maayos sa simula ang pagsulong ng 41st Regiment, ngunit naglunsad ng kontra-atake si Nara at itinulak sila pabalik sa Ilog Pantingan.
Ang 45th Regiment ang naging pinakamatagumpay. Nalampasan nila ang paglaban ng mga Hapones at nagpatuloy pahilaga patungo sa 41st Regiment. Ngunit malinaw nang nabigo ang buong kontra-opensiba.
Nagawa rin ni Nara na putulin ang ugnayan ng 2nd Sector sa 1st Sector. Samantala, ipinadala ni Kitano ang 37th Regiment, kasama ang mga tangke, upang salakayin ang 51st Division.
Mabilis na nilampasan ng mga Hapones ang mga puwesto ng mga tagapagtanggol at pinilit silang umurong sa likod ng Ilog San Vicente.
Napilitang sumunod sa pag-atras ang 31st Regiment. Sa kanluran, kinailangang umurong ang 45th Regiment upang hindi sila mapalibutan.
Pagsapit ng gabi, dalawang dibisyon na ang halos nawasak at tuluyan nang bumagsak ang pangunahing linya ng depensa.
Ganap na pagkawasak ng depensa
Noong Abril 7, nabigo ang 45th at 57th Regiments na muling makipag-ugnayan sa 1st Corps.
Nang makita ni Kitano ang puwang sa pagitan ng timog na dulo ng San Vicente Line at ng 57th Regiment, ipinadala niya ang 61st Regiment upang salakayin ang kanilang tagiliran. Naging matagumpay ito at napilitang umurong pasilangan ang 57th Regiment.
Sa kabila ng matindi at matapang na paglaban, tuluyang nagapi ang nakahiwalay na 33rd Regiment. Iilan lamang ang nakatakas sa pamamagitan ng kagubatan.
Isinagawa naman ng 4th Division at Nagano Detachment ang pangunahing pag-atake sa mga nanghihinang tagapagtanggol sa Ilog San Vicente.
Sa ilalim ng walang tigil na pambobomba, bumagsak ang hanay ng mga Pilipino sa kanang bahagi. Nagsimula silang umurong nang walang maayos na organisasyon.
Mas matagal na nakapagtiis ang mga Amerikano sa kaliwa, ngunit napaurong din sila sa pag-atake ng 8th Regiment.
Upang maprotektahan ang pag-atras patungong Ilog Mamala, ipinadala ni Heneral King ang 26th Cavalry Regiment mula sa 1st Corps.
Matapang nilang hinarap ang paglusob ni Kitano. Ngunit nang mapalibutan sila ng 8th Regiment, napilitan din silang umatras sa likod ng ilog.
Pagsapit ng hapon, nakabuo ng panibagong linya sa Ilog Mamala. Ngunit agad itong binayo ng mga Hapones, kaya nagpatuloy ang pag-atras patungo sa Ilog Alangan.
Sa desperasyon, iniutos ni Wainwright sa 11th Division na sumalakay pasilangan upang iligtas ang 2nd Corps. Ngunit imposible na ang atas at huli na ang lahat.
Napilitang umurong si Heneral Jones patungo sa Ilog Binuangan upang muling makaugnay sa linya ni Parker.
Ganap nang magulo ang kalagayan ng mga tagapagtanggol.
Ang huling pag-atras patungong Mariveles
Noong Abril 8, ipinagpatuloy ni Homma ang paglusob patungong Mariveles at Cabcaben. Ang lubhang nanghihinang hukbong Pilipino ay patuloy na napaurong dahil sa matinding pambobomba at walang humpay na pag-atake ng mga tauhan ni Kitano.
Tuluyan nang nagkawatak-watak ang 2nd Corps. Papalapit na ang katapusan para sa mga tinaguriang “Battling Bastards of Bataan.”
Sa gitna ng kaguluhan, dumating ang utos ni MacArthur na maglunsad ng pag-atake laban sa Olongapo. Agad itong tinanggihan ni Heneral King dahil imposible na itong maisagawa. Sa halip, iniutos niya ang pagsira sa mga kagamitan at pasilidad upang hindi mapakinabangan ng mga Hapones.
Alam ni King na nasa kanyang mga kamay ang buhay ng humigit-kumulang 78,000 sundalo sa Bataan. Nakapagpasya na siya. Ang pagsuko na lamang ang natitirang paraan, kahit pa salungat ito sa magiging utos nina Wainwright o MacArthur.
Iilang yunit lamang ang may pagkakataong makatakas. Karamihan ay napakalayo na sa Mariveles.
Nang mabalitaan ni Homma ang posibleng paglikas, ipinadala niya ang kanyang mga tangke upang mabilis na makarating sa Mariveles.
Ang pagbagsak ng Bataan
Pagsapit ng tanghali noong Abril 9, 1942, narating ng mga tangke ng Hapon ang punong-himpilan ng mga Amerikano. Sinalubong sila ng mga puting bandila.
Hindi nagtagal, isinuko ni Major General Edward King ang mga puwersa sa Bataan.
Matapos ang mahigit tatlong buwan ng matinding paglaban, bumagsak ang Bataan.
Hiniling ni King kay Major General Kameichiro Nagano na tiyaking tatratuhin nang maayos ang kanyang mga tauhan bilang mga bihag ng digmaan.
Sumagot si Nagano:
“Ang Imperial Japanese Army ay hindi mga barbaro.”
Ngunit ang sumunod na mga pangyayari ay kabaligtaran ng pangakong iyon.
Ang Bataan Death March
Matapos ang pagsuko, pinagkaitan ng pagkain at tubig ang mga bihag na Pilipino at Amerikano. Ninakawan sila ng kanilang mga kagamitan at personal na ari-arian. Marami ang binugbog, sinaksak ng bayoneta, pinahirapan, at pinatay.
Sa ilalim ng matinding init ng araw, sapilitan silang pinalakad mula Mariveles patungong San Fernando, Pampanga.
Ito ang naging simula ng isa sa pinakamalupit na kabanata ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa Pilipinas, ang Bataan Death March.
Tinatayang 2,300 Amerikano at halos 10,000 Pilipino ang namatay sa martsa. Marami ang bumagsak dahil sa gutom, uhaw, sakit, matinding pagod, at karahasang ginawa ng kanilang mga bantay.
Para sa mga nakaligtas, simula pa lamang ito ng halos tatlong taong pagkabihag, pagmamalupit, at pagdurusa sa ilalim ng pananakop ng Hapon.
Bumagsak man ang Bataan noong Abril 9, 1942, hindi nito binura ang kabayanihan ng mga Pilipino at Amerikanong nagtanggol dito.
Sa loob ng maraming buwan, lumaban sila sa kabila ng gutom, sakit, kakulangan sa armas, at halos kawalan ng pag-asang dumating ang tulong.
Ang kanilang sakripisyo ay naging sagisag ng katapangan, katatagan, at paninindigan. Sa kasaysayan ng Pilipinas, mananatiling buhay ang diwa ng Bataan:
“Bataan has fallen, but the spirit that made it stand cannot fall."
0 Comments