Sa kasaysayan ng Mariveles, may mga pangalan na hindi lamang nauugnay sa isang panahon o isang tungkulin. May mga taong nasaksihan ang pagbabago ng bayan mula sa panahon ng Kastila, sa Himagsikang Pilipino, hanggang sa pagdating ng mga Amerikano. Isa sa kanila si Valentin Semilla, isang manggagamot, lingkod-bayan, rebolusyonaryo, at isa sa mahahalagang personalidad sa kasaysayan ng Mariveles.
Batay sa lumang talambuhay na iniingatan tungkol sa kanya, ipinanganak si Valentin Semilla noong Mayo 27, 1827 sa Gasac, Marinduque. Nag-aral siya ng medisina sa San Juan de Dios School and Hospital at kalaunan ay napadpad sa Mariveles, kung saan niya itinatag ang malaking bahagi ng kanyang buhay at paglilingkod.
Noong 1882, kabilang si Semilla sa orihinal na mga kawani ng Lazareto de Mariveles, ang Quarantine Station ng Mariveles na kalaunan ay naging bahagi ng sistemang pampublikong pangkalusugan ng bansa. Naglingkod siya rito bilang manggagamot at kalaunan ay naging direktor nito.
Hindi lamang trabaho ang nag-ugnay kay Valentin sa Mariveles. Dito rin niya binuo ang kanyang pamilya. Napangasawa niya si Maria Mendoza, isang taga-Mariveles, at nagkaroon sila ng dalawang anak na sina Trinidad Semilla at Valentin Semilla Jr.
Isang Tagapagtanggol ng Mariveles
Nang sumiklab ang Himagsikang Pilipino laban sa Espanya, hindi nanatiling tagamasid lamang si Valentin Semilla.
Noong 1898, nang lumakas ang kilusang tinawag na Copo de Mariveles, pinamunuan niya ang isang pangkat ng mga manggagawa sa Lazareto na sumuporta sa himagsikan. Ayon sa lumang tala tungkol sa kanya, si Semilla mismo ang naatasang pumalo sa bombo ng musiko na nagsilbing hudyat sa pagsisimula ng pagkilos laban sa mga Kastila.
Mahalagang detalye ito sapagkat ipinapakita nitong ang kanyang papel ay hindi lamang administratibo o medikal. Naging bahagi siya ng aktuwal na pagkilos ng mga Mariveleño para sa kalayaan.
Sa opisyal na kasaysayan ng Bayan ng Mariveles, nakatala na matapos makipagpulong kina Rafael Echevarria at Crisanto Rodriguez kay Heneral Emilio Aguinaldo, nagkaisa ang mga Katipunero ng Mariveles na kumilos laban sa lokal na puwersang Kastila. Noong Mayo 31, 1898, matapos ang dalawang naunang pagtatangka, sinalakay ng mga rebolusyonaryo ang Casa Tribunal sa hudyat ng bombo.
Sa ganitong konteksto dapat ilagay ang papel ni Valentin Semilla.
Hindi lamang siya isang manggagamot na naninirahan sa Mariveles. Isa siya sa mga taong tumindig at nagtanggol sa bayan sa isa sa pinakamahalagang yugto ng kasaysayan nito.
Mula Mariveles Patungong Estados Unidos
May isa pang pambihirang bahagi ng buhay ni Valentin Semilla na halos nakalimutan na sa lokal na kasaysayan.
Ayon sa tradisyong naipasa ng kanyang pamilya, nagsilbi umano si Valentin Semilla bilang isang kinatawan o emissary na may kaugnayan kay Pangulong Emilio Aguinaldo, at ipinadala sa Estados Unidos kaugnay ng isang pandaigdigang eksposisyon. Sa family account, tinukoy siya bilang “Ambassador of President Aguinaldo.”
May mahalagang hiwalay na dokumentaryong ebidensiya tungkol dito.
Sa mga tala tungkol sa Louisiana Purchase Exposition o St. Louis World’s Fair ng 1904, lumilitaw ang pangalan ni Valentin Semilla ng Mariveles, Bataan. Higit pa rito, isang makabagong akademikong pag-aaral sa mga larawan at tala ni Dean C. Worcester ang tahasang nagsasabing ang “Semilla” sa mga dokumento ay malamang na si Valentin Semilla, isang local councilman ng Mariveles, na sumama sa delegasyon ng mga Negrito patungo sa World’s Fair sa St. Louis.
Napakahalaga ng impormasyong ito.
Ibig sabihin, mula sa isang maliit na bayang nasa bukana ng Manila Bay, nakarating si Valentin Semilla sa isa sa pinakamalaking pandaigdigang pagtitipon noong unang bahagi ng ika-dalawampung siglo.
Ang St. Louis World’s Fair noong 1904 ay nagkaroon ng napakalaking Philippine Exposition, kung saan dinala sa Estados Unidos ang mga produkto, kultura, institusyon, at iba't ibang pangkat ng mga Pilipino. Kabilang dito ang mga delegasyon mula sa mga katutubong pamayanan. Ang pag-aaral tungkol sa mga tala ni Worcester ay partikular na nag-uugnay kay Semilla sa delegasyon ng mga Negrito.
Dahil dito, makatuwirang kilalanin si Valentin Semilla bilang isa sa mga unang kilalang Mariveleño na nakilahok sa isang malaking pandaigdigang eksposisyon sa Estados Unidos at naging bahagi ng representasyon ng Pilipinas sa ibayong-dagat.
Gayunman, mahalagang maging maingat sa isang detalye. Ang tradisyon ng pamilya na personal siyang ipinadala ni Emilio Aguinaldo ay mahalagang bahagi ng oral at family history ng mga Semilla, ngunit nangangailangan pa ito ng karagdagang primaryang dokumento upang ganap na mapatunayan. Ang matibay na dokumentaryong ebidensiya sa kasalukuyan ay ang kanyang kaugnayan sa delegasyong nagtungo sa St. Louis World’s Fair noong 1904.
Lingkod-Bayan sa Bagong Panahon
Pagkatapos ng Himagsikan at sa pagpasok ng pamahalaang Amerikano, nagpatuloy si Valentin Semilla sa paglilingkod sa Mariveles.
Sa opisyal na Report of the Philippine Commission, nakatala ang pangalan ni Valentin Semilla bilang concejal o konsehal ng Mariveles, kasama ng presidente municipal na si Juan Rodriguez at iba pang mga opisyal ng bayan. Isa itong mahalagang primaryang tala na nagpapatunay sa kanyang aktibong papel sa lokal na pamahalaan sa unang bahagi ng panahon ng Amerikano.
Hindi nagtagal, umabot siya sa pinakamataas na posisyon sa pamahalaang bayan.
Nahalal si Valentin Semilla bilang ikapitong alkalde o Presidente Municipal ng Mariveles, at nagsilbi noong humigit-kumulang 1910 hanggang 1912. Ang mga tala ng mga naging pinuno ng Mariveles ay naglalagay sa kanya bilang pangunahing municipal executive noong 1910 at 1911, at kasama si Jose Sarreal sa bahagi ng 1912.
Ang Alkalde na Nagpalawak ng Edukasyon
Isa sa pinakamahalagang pamana ng administrasyon ni Valentin Semilla ay ang pagpapaunlad ng pampublikong edukasyon sa Mariveles.
Nagsimula ang unang pampublikong paaralan ng bayan sa Quarantine Station noong 1901. Sa panahon ni Mayor Esteban Gonzales, itinayo ang dalawang silid-aralan malapit sa municipal hall sa Daang Zamora para sa una at ikalawang baitang.
Sa panahon naman ni Mayor Valentin Semilla noong 1910, nadagdagan ang mga silid-aralan hanggang sa tuluyang makumpleto ang pampublikong paaralan mula Grade One hanggang Grade Seven.
Kabilang sa mga guro noon si C. H. Goddarch at tatlong boluntaryong gurong estudyante na taga-Mariveles.
Sa gayon, naging bahagi si Semilla ng pundasyon ng sistemang pampublikong edukasyon na nagbigay ng pagkakataon sa mga susunod na salinlahi ng mga batang Mariveleño.
Mga Bantayog nina Rizal at Bonifacio
Sa panahon din ng kanyang pamumuno, ayon sa lumang talambuhay tungkol sa kanya, itinayo ang bantayog ni Dr. Jose Rizal sa Plaza ng Katoliko at ang bantayog ni Andres Bonifacio sa panulukan ng Daang Zamora at Lakandula.
Hindi lamang mga palamuti ng bayan ang mga bantayog na ito.
Ang pagtatayo ng mga monumento para kina Rizal at Bonifacio sa panahong iyon ay isang malinaw na pagpapahayag ng pambansang kamalayan. Sa isang panahong ang Pilipinas ay nasa ilalim na ng bagong kolonyal na kapangyarihan, nanatiling buhay sa Mariveles ang alaala ng mga bayaning nagbigay-buhay sa adhikain ng kalayaan.
Ang Alkalde na Hindi Natakot sa Makapangyarihan
Isa sa pinakamatingkad na kuwento tungkol kay Valentin Semilla bilang alkalde ang kanyang pakikipagtunggali sa isang Amerikanong opisyal.
Ayon sa lumang tala, ipinakulong niya ang Amerikanong Superintendent ng Paalagaan at Katayan ng Baka sa Sisiman dahil umano sa pagputol ng puno ng kawayan sa Sitio Aguawan nang walang pahintulot mula sa pamahalaang lokal.
Napakalakas ng simbolismo ng pangyayaring ito.
Nasa ilalim noon ang Pilipinas ng pamahalaang Amerikano. Gayunman, ipinakita ni Semilla na bilang pinuno ng Mariveles, hindi dapat maging dahilan ang kapangyarihan o nasyonalidad upang makalampas ang isang tao sa batas ng bayan.
May naging kapalit ang kanyang paninindigan. Ayon sa tala, hindi ito nagustuhan ng administrasyong Amerikano at sa sumunod na halalan ay hindi na siya muling nagwagi.
Ngunit ang kanyang ginawa ay nag-iwan ng mas mahalagang pamana kaysa sa isang panibagong termino.
Ipinakita niya na ang tungkulin ng isang alkalde ay ipagtanggol ang kapakanan at karapatan ng kanyang bayan, kahit ang kaharap ay mas makapangyarihan.
Patuloy na Pakikibaka para sa Kalayaan
Hindi nagtapos sa lokal na pamahalaan ang kanyang pagmamahal sa bayan.
Ayon sa lumang salaysay, pinamunuan din ni Valentin Semilla ang isang malaking pangkat ng mga taga-Mariveles na nagtungo sa Maynila upang makiisa sa pambansang pagkilos para sa kasarinlan ng Pilipinas noong Setyembre 1, 1931.
Mula sa kanyang pakikibahagi sa himagsikan noong 1898 hanggang sa mga kilusang pangkalayaan makalipas ang mahigit tatlong dekada, makikita ang isang malinaw na hibla sa kanyang buhay:
ang paninindigan para sa bayan.
Higit Pa sa Isang Dating Alkalde
Kapag binuo ang buong larawan ng buhay ni Valentin Semilla, makikitang napakaliit ng katawagang “dating alkalde” upang ilarawan siya.
Siya ay isang manggagamot ng Lazareto.
Isa siya sa mga tagapagtanggol at rebolusyonaryong kumilos para sa Mariveles noong 1898.
Naging concejal at kalaunan ay alkalde ng Mariveles.
Naging bahagi siya ng pagpapaunlad ng unang kumpletong pampublikong paaralan ng bayan.
Nakibahagi siya sa pagtataguyod ng alaala nina Rizal at Bonifacio.
Tumindig siya laban sa pang-aabuso kahit ang kanyang kaharap ay isang opisyal ng kolonyal na pamahalaang Amerikano.
At higit sa lahat, ang pangalan niyang Valentin Semilla, Mariveles, Bataan ay umabot hanggang sa mga dokumentong nauugnay sa Philippine Exposition at sa St. Louis World’s Fair noong 1904, kung saan siya ay iniuugnay sa delegasyon ng mga Negrito na nagtungo sa Estados Unidos.
Mayroon ding mahalagang dokumentong nilagdaan sa ilalim ng kanyang pangalan bilang Presidente Municipal, Valentin Semilla y Guevarra, noong Agosto 21, 1911, na naglalaman ng impormasyon tungkol sa sinaunang kasaysayan ng Mariveles. Dahil dito, hindi lamang siya bahagi ng kasaysayan ng bayan. Isa rin siya sa mga unang lokal na opisyal na tumulong upang maitala ang kasaysayan nito.
Pamana ni Valentin Semilla
Mula Gasac, Marinduque, patungong Lazareto de Mariveles...
Mula sa hudyat ng bombo ng Copo de Mariveles...
Mula sa paglilingkod bilang manggagamot at konsehal...
Hanggang sa pagiging alkalde...
At mula Mariveles hanggang sa isang pandaigdigang eksposisyon sa St. Louis, Missouri, Estados Unidos...
Ang buhay ni Valentin Semilla ay sumasalamin sa isang panahon kung kailan ang isang Pilipino ay kailangang maging manggagamot, lider, makabayan, tagapagtanggol, at lingkod-bayan nang sabay-sabay.
Hindi lamang siya naging alkalde ng Mariveles.
Isa siya sa mga humubog sa Mariveles.
At nararapat lamang na ang kanyang pangalan, na hanggang ngayon ay makikita sa Valentin Semilla Street, ay muling kilalanin hindi lamang bilang pangalan ng isang lansangan, kundi bilang pangalan ng isang taong naging saksi at aktibong kalahok sa ilan sa pinakamahalagang yugto ng kasaysayan ng bayan.
MARIVELES HISTORICAL SOCIETY
Preserving the Past. Remembering Our People. Protecting the Story of Mariveles.
0 Comments