Bago pa nakilala sa pangalang Mariveles ang bayang nakaharap sa bunganga ng Look ng Maynila, tinatawag muna itong Camaya. Isa itong sinaunang pamayanang pinaninirahan ng mga katutubong Ita at dinarayo ng mga mangangalakal na Intsik at Hapon. Dahil sa mahalagang lokasyon nito, naging tagpuan ang Camaya ng iba’t ibang kultura, kabuhayan at paniniwala bago pa man dumating ang mga Espanyol.
Ang Pagdating ng Pananampalatayang Katoliko
Noong 1578 hanggang 1579, dumating sa Camaya si Padre Sebastian de Baeza ng Orden Franciscano. Sa kaniyang pagdating unang naihasik sa pamayanan ang binhi ng pananampalatayang Katoliko.
Hindi lamang ito simula ng isang bagong yugto sa relihiyon. Ito rin ang pasimula ng mahaba at masalimuot na kasaysayan ng pagtatayo, pagkawasak at muling pagbangon ng simbahan ng Mariveles.
Pagsapit ng 1581, sa panahon ni Gobernador-Heneral Gonzalo Ronquillo de Peñalosa, isinama ang Camaya sa Corregimiento de Mariveles at ginawa itong cabisera o sentro ng pamamahala sa rehiyon. Dahil dito, lalong naging mahalaga ang Camaya bilang pamayanang panrelihiyon, pangkalakalan at pampamahalaan.
Isang unang simbahan ang itinayo ni Padre de Jesus sa Sitio Samento, malapit sa Balon Anito. Ayon sa nakaukit na kasaysayan, itinalaga rin ng unang Obispo ng Maynila na si Domingo Salazar si Padre Juan Fernandez, isang paring sekular, upang maglingkod sa pamayanan.
Ang Misyon ng mga Recoletos
Noong 1607, dumating ang mga Agustinong Recoleto upang ipagpatuloy ang gawaing misyonero sa Camaya. Kabilang sa mga naitalagang pari sina Padre Miguel de Santa Maria at ang kaniyang mga kasama.
Ngunit ang Camaya ay isang bayang nakaharap sa dagat at laging lantad sa panganib ng pagsalakay. Noong 1674, sinalakay at sinunog ito ng mga tinukoy sa lumang tala bilang mga Morong tulisan. Kasama sa natupok ang simbahan, na siyang sentro ng buhay espirituwal ng pamayanan.
Hindi rito nagtapos ang kuwento ng simbahan.
Muling itinayo nina Padre Francisco Guillermo at Padre Pedro del Madre de Dios ang isang mas malaki at higit na maringal na simbahan. Gumamit sila ng gasang mula sa Talain at kahoy mula sa kalapit na kabundukan.
Itinayo ito sa kinaroroonan ng kasalukuyang simbahan. Natapos at binasbasan ito noong 1729. Sa taon ding iyon, ganap na itinatag ang Camaya bilang parokya at kinilala si San Nicolas de Tolentino bilang patron nito.
Ang Pagkakatatag ng Bataan
Noong 1753, muling sinalakay ang Camaya at sinunog ang simbahan. Ang patuloy na panganib at mga pagsalakay sa mga pamayanan sa bahaging ito ng Luzon ang naging isa sa mga dahilan upang itatag ni Gobernador-Heneral Pedro Manuel de Arandia ang lalawigan ng Bataan noong 1754.
Mula sa panahong ito, higit na nakilala ang Camaya sa pangalang Mariveles. Gayunman, nanatili ang Camaya bilang mahalagang bahagi ng sinaunang pagkakakilanlan ng bayan at bilang dating cabisera ng rehiyon.
Lindol at Muling Pagtatayo
Muling itinayo ni Padre Ramon Soriano Zafra, isang Recoleto, ang simbahan noong 1826. Ngunit noong 1852, isang malakas na lindol ang muling nagpaguho rito.
Ang gusaling itinayo ng tao ay muling pinabagsak ng puwersa ng kalikasan.
Noong 1880, sinimulan ni Padre Pedro Mullar ang panibagong pagtatayo ng simbahan. Kasabay nito ang paglaki ng kahalagahan ng Mariveles bilang himpilan ng kuwarentenas para sa mga barkong papasok sa Maynila.
Dumami ang mga nanirahan sa bayan. Kasabay ng paglago ng pamayanan, unti-unting napaurong patungo sa kabundukan ang ilang katutubong Ita.
Sa muling pagtatayo ng simbahan, nagbigay ng mahalagang ambag ang mga artisanong Intsik mula sa Sisiman. Sila ang humubog sa mga batong ginamit sa pagbabago ng balangkas at disenyo ng gusali.
Patunay ito na ang kasaysayan ng simbahan ay hindi lamang kuwento ng mga pari at opisyal. Kuwento rin ito ng mga karpintero, mason, artisan, manggagawa, katutubo at karaniwang mamamayang sama-samang humubog sa Mariveles.
Rebolusyon at Pagkawasak
Nang sumiklab ang Himagsikang Pilipino noong 1898, muling napinsala ang simbahan ng Mariveles. Si Padre Alejandro Echezarra ang kura paroko nang panahong iyon.
Kasunod ng pagbagsak ng pamahalaang kolonyal ng Espanya, napalayas, inuusig o napilitang lisanin ng maraming paring Espanyol ang kanilang mga parokya. Nag-iwan ito ng malaking puwang sa pamamahala ng maraming simbahan sa buong kapuluan.
Hindi lamang kapangyarihang pampolitika ang nagbago. Nagsimula rin ang isang malaking tunggalian sa relihiyon, pagmamay-ari at pagkakakilanlan ng bagong bansang Pilipino.
Ang Paglawak ng Simbahang Aglipayano
Sa unang mga taon ng dekada 1900, mabilis na pinunan ng Iglesia Filipina Independiente o Simbahang Aglipayano ang puwang na iniwan ng mga paring Espanyol.
Maraming simbahan, kumbento, lupain at iba pang ari-arian ng Simbahang Katoliko ang inangkin at napasailalim sa pamamahala ng mga Aglipayano. Sa maraming bayan, ang mga gusaling dating pinangangasiwaan ng mga paring Katoliko ay ginamit bilang mga simbahan ng bagong tatag na Iglesia Filipina Independiente.
Naranasan din sa Mariveles ang paglaganap ng Aglipayanismo. Ang dating malakas na sambayanang Katoliko ay humina at napalitan ng lumalaking impluwensiya ng Simbahang Aglipayano. Ang nangyari ay hindi lamang simpleng pagpapalit ng mga pari. Isa itong tunggalian sa pamamahala, ari-arian, pananampalataya at pagkakakilanlan ng sambayanan.
Noong 1906, nagpasya ang Korte Suprema ng Pilipinas na ang mga simbahan, kumbento, lupain at iba pang ari-ariang dating pagmamay-ari ng Simbahang Katoliko ay dapat ibalik dito.
Malaking dagok ang desisyong ito sa Iglesia Filipina Independiente. Nawala sa kanila ang maraming gusali, lupain at ari-ariang ginagamit para sa kanilang paglilingkod. Gayunman, hindi nito tuluyang napahina ang Aglipayanismo bilang pananampalataya. Nanatili itong malakas sa maraming bayan at lalawigan, kabilang ang ilang bahagi ng Bataan.
Sa Mariveles, hindi rin agad naibalik ang dating sigla ng parokyang Katoliko. Ayon sa nakaukit na kasaysayan ng simbahan, sa loob ng halos limampung taon ay walang matatag na simbahang Katoliko sa bayan.
Marami sa mga mamamayan ang lumipat o yumakap sa Aglipayanismo at Protestantismo. Kabilang sa iilang nanatiling tapat sa pananampalatayang Katoliko ang pamilya ni Don Gregorio de Guzman.
Paminsan-minsan lamang bumibisita sa Mariveles si Padre Primitivo Baltazar, na nakatalaga noon sa Orion, upang mangasiwa sa misa, mga sakramento at iba pang pangangailangang espirituwal ng mga natitirang Katoliko.
Ang Muling Pagbabalik ng Parokyang Katoliko
Pagsapit ng 1935, pinili ni Padre Ricardo Esguerra, na noo’y nakatalaga sa Cabcaben, na manirahan at maglingkod sa Mariveles.
Sa kaniyang pamumuno, muling binuo ang sambayanang Katoliko at naitayo ang isang bagong simbahan. Binasbasan ito noong 1941 ni Arsobispo Michael O’Doherty ng Maynila.
Matapos ang ilang dekada ng pagkawatak-watak, muling nagkaroon ng tahanang espirituwal ang mga Katoliko ng Mariveles.
Ngunit apat na taon lamang ang lumipas, isa na namang trahedya ang dumating.
Ang Pagkawasak Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig
Noong 1945, sa pagbabalik ng mga puwersang Amerikano at sa matinding labanan sa Corregidor at Bataan, nadurog ng putok ng kanyon ang bagong tayong simbahan.
Muling nawala ang gusali, ngunit hindi nawala ang pananampalataya ng sambayanan.
Sa panahon ng Liberasyon, ginamit na pansamantalang simbahan ang kapilya sa loob ng kuwarentenas. Pinamahalaan ito ni Padre Robert Tockert, isang kapelyang militar na Katoliko.
Noong 1947, itinalaga si Padre Fabian Luague bilang kura paroko. Habang wala pang maayos na simbahan, nagdaraos ng misa ang mga mamamayan sa isang maliit na kapilyang yari sa lona at materyales mula sa parakayda.
Sa kabila ng kakulangan, muling nagtipon ang mga tao. Kalaunan, nakapagtayo sila ng payak na simbahang yari sa kahoy at yero.
Ang Malawakang Pagpapabalik
Noong 1954, pinangunahan ni Padre Felipe Pangilinan ang masigasig at malawakang apostolado ng pagpapabalik sa mga mamamayan. Tumulong sa kaniya si Padre Jesus Cavanah, isang misyonerong Heswita, noong 1957.
Nakapagtayo sila ng mas bago at mas malaking simbahang yari sa kahoy at yero. Sa panahong ito rin itinanghal ang Birhen ng Lourdes bilang kasamang patron ng Mariveles sa pamamagitan ni Bishop Emilio Cinense.
Ipinagpatuloy ang apostolado nina Padre Resurreccion Parica noong 1959 at 1961, Padre Jesus Lazatin noong 1959, at Padre Teodulfo Tantengco noong 1965.
Sa panahon ni Padre Tantengco, nagsimula ang Community Mass at Kursilyo. Sa pamumuno naman ni Padre Ricardo Montilla noong 1967, naging mas malawakan ang panghihikayat sa mga mamamayan na dumalo sa Kursilyo at Recollection.
Hindi na lamang gusali ang muling binubuo. Unti-unti ring binubuo ang isang aktibo, nagkakaisa at nakikilahok na sambayanan.
Batas Militar, EPZA at Pagbabago ng Mariveles
Nang ideklara ang Batas Militar noong panahon ni Padre Apolonio Mallari noong 1971, mabilis ding nagbago ang mukha ng Mariveles.
Nariyan ang NASSCO Village. Nagsimula ang Export Processing Zone Authority o EPZA. Dumagsa ang mga manggagawa at pamilyang nagmula sa iba’t ibang bahagi ng Pilipinas.
Kasabay ng paglago ng industriya at populasyon ang pagdami ng mga suliraning panlipunan sa parokya. Kinailangang lumabas ang Simbahan mula sa tradisyonal nitong papel at harapin ang pang-araw-araw na buhay ng mga manggagawa, maralitang pamilya at bagong naninirahan sa bayan.
Sa pamumuno ni Padre Antonio Dumaual noong 1976, at sa ilalim ng panawagan ng Ikalawang Konsilyo Vaticano, ipinatupad ang programang Basic Christian Community sa tulong ng Rural Missionaries, NASSA at LUSSA.
Naging katuwang niya si Padre Hipolito Arana. Sinimulan ang mga misa para sa mga manggagawang nakatira sa mga dormitoryo at paupahang bahay. Pinalawak din ang pangkabuuang pagpapahayag ng Ebanghelyo sa iba’t ibang bahagi ng pamayanan.
Sa kanilang pamumuno, sinimulan ang pagtatayo ng kasalukuyang simbahan.
Ang Pagbuo ng Makabagong Parokya
Sa pamamahala ni Padre Romeo Banasan noong 1982, ipinagpatuloy at pinaunlad ang mga programang pangsambayanan. Sa kaniyang panahon itinatag ang Kooperatiba ng Sambayanan at ang St. Nicolas Catechetical Center.
Noong 1986, tuluyang naipatapos ni Padre Josue Enero ang simbahan.
Sa panahon ni Padre Abraham Pantig noong 1994, naipagawa ang tanghalan at Parish Hall. Naging mga katuwang na pari sina Padre Froilan Miguel, Padre Roy Guila at Padre Edil Pomer.
Noong 2002, ipinaayos ni Padre Percival Medina ang sakristiya at ang bahaging may disenyong salamin sa harapan ng simbahan.
Sa pamumuno ni Monsignor Hipolito M. Arana, kasama si Padre Markgil A. Manalili, muling inayos ang patyo ng simbahan. Binasbasan ito ng Obispo ng Balanga na si Socrates B. Villegas, D.D., noong Pebrero 18, 2006.
Isang Simbahang Paulit-ulit na Bumabangon
Sa paglipas ng mahigit apat na siglo, ilang ulit nang itinayo, sinalakay, sinunog, gumuho at muling itinindig ang Simbahan ni San Nicolas de Tolentino.
Dumaan ito sa pananakop, pagsalakay mula sa dagat, lindol, rebolusyon, tunggaliang panrelihiyon, digmaan, industriyalisasyon at mabilis na pagbabago ng lipunan.
Mula sa sinaunang Camaya hanggang sa makabagong Mariveles, naging tahimik na saksi ang simbahan sa pakikibaka ng isang bayan para sa pananampalataya, pagkakakilanlan at pagkakaisa.
Hindi lamang ito gusaling yari sa bato, kahoy, yero at salamin. Isa itong buhay na sagisag ng katatagan ng sambayanan.
Sa bawat pagkawasak, may mga kamay na muling nagtayo.
Sa bawat panahon ng pagkawatak-watak, may mga taong muling nagbuklod.
Sa bawat pagtatangkang burahin ang nakaraan, may mga salinlahing patuloy na nag-ingat sa alaala.
Ang kasaysayan ng Simbahan ni San Nicolas de Tolentino ay kasaysayan din ng Mariveles. Isa itong salaysay ng isang bayang maaaring masaktan, mawasak at magbago, ngunit hindi kailanman tuluyang sumusuko.
Sapagkat maaaring gumuho ang isang gusali, ngunit hangga’t buhay ang pananampalataya at alaala ng sambayanan, patuloy itong maitatayo.
Muli at muli.
0 Comments