Kapag pinag-uusapan ang industriyalisasyon ng Mariveles, karaniwang pumapasok sa isip ang Bataan Export Processing Zone, ang ngayo'y Freeport Area of Bataan, at ang malalaking industriya sa baybayin ng bayan. Ngunit bago pa man dumating ang mga ito, mayroon nang isang malaking proyektong nagbago sa mukha, populasyon, ekonomiya, at kultura ng Mariveles.
Ito ang National Shipyards and Steel Corporation, o mas kilala sa pangalang NASSCO.
Hindi lamang shipyard ang NASSCO. Sa kasaysayan ng Mariveles, isa itong buong pamayanan. Dito nagtrabaho ang mga inhinyero, naval architects, technicians, mekaniko, skilled workers at ordinaryong manggagawang nagmula sa iba't ibang bahagi ng Pilipinas. Dito rin lumaki ang kanilang mga anak, nabuo ang mga pagkakaibigan at pamilya, at umusbong ang isang komunidad na sa kalaunan ay nakilala bilang Barrio NASSCO.
MULA SA DIGMAAN TUNGO SA INDUSTRIYA
Napakahalaga ng lokasyon ng Mariveles Bay sa kasaysayan ng Pilipinas. Dahil nasa bungad ito ng Manila Bay at malapit sa Corregidor, ginamit ang lugar bilang mahalagang military at naval installation bago at noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig.
Pagkatapos ng digmaan, nagbago ang pananaw ng pamahalaan sa lugar.
Mula sa pagiging bahagi ng isang depensibong military landscape, nakita ang Mariveles bilang lugar kung saan maaaring itayo ang isa sa pinakamahalagang sentro ng mabigat na industriya ng bagong Republika ng Pilipinas.
Noong October 23, 1950, nilagdaan ni Pangulong Elpidio Quirino ang Executive Order No. 356, na pormal na lumikha sa National Shipyards and Steel Corporation. Binigyan ang NASSCO ng kapangyarihang gumawa at magkumpuni ng mga barko at iba pang sasakyang pandagat, magpatakbo ng dry docks at slipways, gumawa at magkumpuni ng mabibigat na makinarya, at magtatag ng mga pasilidad para sa industriya ng bakal at iba pang heavy industries.
Bahagi ito ng mas malaking adhikain ng pamahalaang Quirino na maitayo muli ang ekonomiya ng Pilipinas matapos ang matinding pagkawasak ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.
Bago pa ang pormal na pagkakatatag ng NASSCO, inirekomenda na ng National Economic Council ang pagtatayo ng isang national shipyard sa Mariveles-Sisiman area, na tinatayang mangangailangan noon ng humigit-kumulang ₱16 milyon. Layunin nitong magkaroon ng kakayahan para sa ship repair, drydocking at mismong paggawa ng mga barko.
ANG BATAAN NATIONAL SHIPYARD
Sa Mariveles itinayo at pinaunlad ng NASSCO ang Bataan National Shipyard.
Hindi maliit ang ambisyon ng proyektong ito. Ang Mariveles ay piniling maging tahanan ng isang pasilidad na makatutulong upang magkaroon ang Pilipinas ng sariling kakayahan sa paggawa at pagkukumpuni ng malalaking barko.
Noong March 31, 1953, pinasinayaan ni Pangulong Elpidio Quirino ang NASSCO Shipyard sa Mariveles. Sa kanyang talumpati, binigyang-diin niya ang pagbabago ng kahulugan ng lugar. Ang dating estratehikong sona para sa pambansang depensa ay ginagawa ngayong sentro ng produksiyon, paggawa at pambansang kaunlaran.
Ang shipyard ay nagkaroon ng malaking graving dock na may kapasidad na humigit-kumulang 10,000 gross tons, gayundin ng slipway para sa paggawa ng barko. Ayon sa Professional Regulation Commission, naging mahalagang bahagi ang NASSCO sa pag-unlad ng naval architecture at marine engineering sa Pilipinas.
Sa panahong iyon, hindi lamang pagkukumpuni ng barko ang pangarap. Layunin ding makagawa mismo ang mga Pilipino ng mga modernong steel-hulled vessel.
Noong September 1957, inilatag sa Bataan National Shipyard ang mga keel ng unang dalawang barkong may tig-humigit-kumulang 1,600 gross tons. Tinulungan din ng mga eksperto mula sa United Nations ang NASSCO sa ship design, paggawa ng mould loft, pagsasanay ng mga tauhan, at aktuwal na ship construction.
Mula sa Mariveles shipyard nagmula ang mga barkong kinikilala ngayon bilang mga unang steel-hulled ships na ginawa sa bansa, kabilang ang M/V General Roxas at M/V Governor B. Lopes. Ang makabagong pagsusuri ng OECD sa kasaysayan ng Philippine shipbuilding ay kinikilala ang NASSCO Mariveles bilang mahalagang yugto sa pagtatangka ng Pilipinas na bumuo ng sariling modernong shipbuilding industry.
PAGSILANG NG BARRIO NASSCO
Ngunit may isa pang mahalagang pamana ang NASSCO na hindi gawa sa bakal.
Ang komunidad.
Kasabay ng paglaki ng shipyard ay ang pagdating sa Mariveles ng mga batang inhinyero, naval architects, technicians at manggagawa mula sa iba't ibang lalawigan.
Marami sa kanila ay nasa kanilang twenties at thirties. Ang ilan ay bagong graduate. Ang iba ay bagong pasa sa engineering board examinations. Mayroon ding mga may karanasan na sa industriya.
Dahil dito, nabuo sa paligid ng shipyard ang isang bagong pamayanan.
Ayon sa mga alaala ng mga dating residente na nakatala sa kasaysayan ng Barrio NASSCO, binigyan ang mga pamilya ng lupang matitirhan at nagkaroon sila ng access sa tubig at kuryente. Ngunit hindi sila basta nanirahan lamang.
Ginawa nilang tahanan ang NASSCO.
Nagtanim sila ng mga puno ng prutas at gulay. Nag-alaga sila ng baboy, kambing, manok, pato at pabo.
Napakayaman pa noon ng likas na kapaligiran ng Mariveles.
Mula sa dagat, ilog at estero ay nakukuha ang isda, hipon, sugpo, talaba, alimango, kuhol at iba pang lamang-dagat. Sa mga bakuran at kagubatan naman ay matatagpuan ang duhat, sineguelas, sampalok, bayabas, saging, kasoy, caimito, mangga at bignay.
May mga kuwento pa tungkol sa napakalalaking paru-paro, unggoy, ahas, maraming uri ng ibon, at maging sa mga balyena at pating na nakikita sa karagatan.
ISANG PAMAYANANG NAKAPALIGID SA KALIKASAN
Mahirap nang isipin ngayon ang dating anyo ng lugar.
Ang mga kabahayan ay napapaligiran ng mabababang bundok, luntiang burol, kakahuyan, parang at dagat.
May mga bahagi ng komunidad kung saan matatanaw ang Sisiman quartz mountain sa Agwawan, Sisiman beach, Base Camp River, Balong Anito o hot spring, Bukana, at mga lugar na noon ay halos hindi pa naaabot ng urban development.
Para sa mga batang lumaki sa NASSCO, ang buong kapaligiran ang kanilang playground.
Umakyat sila sa mga puno.
Naglaro sa damuhan.
Naligo sa dagat at ilog.
Nanghuli ng isda at kabibe.
Naglakad sa mga burol.
At sa maraming pamilya, ang pagkain ay hindi kailangang bilhin lahat. Marami rito ay itinatanim, inaalagaan, nahuhuli o nakukuha mismo mula sa paligid.
ANG GREEN REVOLUTION SA NASSCO
Ayon sa mga alaala ng mga residente, bago pa man sumikat sa buong bansa ang tinatawag na Green Revolution, nagsasagawa na ng malawakang pagtatanim ang komunidad ng NASSCO noong kalagitnaan ng 1960s.
Nagtanim ang mga pamilya ng malunggay, sigarilyas, bataw, root crops, calamansi, bayabas, niyog at iba pang halaman.
May mga ornamental plants at orchids din sa mga bakuran.
Ang mga tahanan ay hindi lamang tirahan. Para sa maraming pamilya, ang kanilang bakuran ay maliit na bukid, hardin, orchard at playground na rin ng kanilang mga anak.
ANG BUHAY-KOMUNIDAD
Malakas ang bayanihan sa NASSCO.
Nagbabahaginan ang magkakapitbahay ng gulay, prutas at isda. May mga pamilyang nagpapalitan ng pagkain. Kapag may handaan, piknik o salu-salo, magkakasama ang mga manggagawa at kanilang pamilya.
May mga kuwento ng mga ama na gumagawa ng sariling keso mula sa gatas ng kambing.
May mga pamilyang nagluluto ng caldereta, adobo at kilawin sa malalaking kaldero.
May mga batang nakaranas makakita ng malalaking ahas sa kusina, umakyat sa mga puno upang kumuha ng prutas, at maglaro nang halos buong araw sa labas.
Hindi marangya ang buhay, ngunit sa alaala ng marami, sagana ito sa kalikasan, espasyo at pagkakapitbahay.
PORMAL NA PAGKILALA SA BARRIO NASSCO
Habang lumalaki ang populasyon, hindi na lamang ito simpleng workers' settlement.
Isa na itong tunay na pamayanan.
Ayon sa dokumentasyong ibinahagi sa Mariveles Historical Society, noong May 1961, pormal na naging Barrio NASSCO ang komunidad sa pamamagitan ng Resolution No. 55, na nilagdaan ni Mariveles Mayor Benito Reyes.
Ito ang mahalagang pagkakaiba ng NASSCO bilang korporasyon at shipyard at Barrio NASSCO bilang pamayanan.
Nauna ang industriya.
Sumunod ang mga manggagawa.
Dumating ang kanilang mga pamilya.
At mula sa kanilang sama-samang pamumuhay, isinilang ang barrio.
ANG MGA PAMAYANAN SA LOOB NG NASSCO
Lumawak ang residential community habang lumalaki ang shipyard.
Kabilang sa mga lugar na naaalala ng mga residente ang Crossing Area, Bukid Area, Topsider Area, Barracks Area, Village Area at Engineers' housing compound.
May mga paaralan, simbahan, palengke, recreational facilities at iba pang pasilidad na unti-unting nagsilbi sa lumalaking populasyon.
Ang mga barracks ay inayos upang maging tirahan ng mga manggagawa at kanilang pamilya.
Sa ibang bahagi naman ay may mga bahay para sa engineers at executives.
Malapit sa work compound ang Engineers' Houses at Executive Houses, at tinatawag na Village Area ang bahaging ito.
May playground din na may merry-go-round, swings, slides, see-saw, monkey bars at iba pang laruan.
Mayroon pang malaking circular fortification na naiwan mula sa panahon ng digmaan na naging bahagi ng playground.
Isang dating istrukturang militar ang naging lugar ng paglalaro ng bagong henerasyon ng mga batang Mariveleño.
EDUKASYON, PANANAMPALATAYA AT PALAKASAN
Kasabay ng paglaki ng komunidad ay ang pagtatatag ng mga institusyong kailangan sa pang-araw-araw na buhay.
Nagkaroon ng NASSCO Elementary School, high school, Community College at iba pang educational facilities.
May Catholic church at iba pang lugar ng pananampalataya.
May public market.
May basketball court at baseball field.
Ang ilang barracks ay may kani-kaniyang open spaces para sa sports at recreation.
Sa mga bata, naging bahagi ng araw-araw na buhay ang baseball, basketball at iba't ibang larong kalye.
Hindi lamang mga manggagawa ang hinuhubog ng NASSCO.
Isang buong henerasyon ng mga batang Mariveleño ang lumalaki sa loob nito.
ANG SHIPYARD BILANG SENTRO NG EKONOMIYA
Hindi lamang mga direktang empleyado ng shipyard ang nakinabang.
Sa paligid ng NASSCO ay umusbong ang maliliit na negosyo, sari-sari stores, barber shops, restaurants, bakeries, bike rentals, bowling alleys at iba pang serbisyo.
May cooperative store o kantina kung saan maaaring bumili ang mga pamilya at magbayad sa pamamagitan ng installment o tinatawag noon na listahan.
Ang suweldo ng manggagawa sa shipyard ay umiikot sa komunidad. Habang lumalaki ang bilang ng empleyado, lumalaki rin ang pangangailangan sa pagkain, transportasyon, serbisyo, edukasyon at pabahay.
Sa ganitong paraan, ang NASSCO ang naging isa sa mga unang malaking economic engines ng modernong Mariveles.
ISANG KOMUNIDAD NG MGA PILIPINO MULA SA IBA'T IBANG LALAWIGAN
Isa sa pinakamahalagang pagbabagong dala ng NASSCO ay demograpiko.
Hindi lamang mga katutubong taga-Mariveles ang nanirahan dito.
Dumating ang mga manggagawa at propesyonal mula sa iba't ibang lalawigan ng Pilipinas, dala ang kani-kanilang wika, pagkain, kaugalian at tradisyon.
Dahil dito, maituturing ang NASSCO bilang isa sa mga unang tunay na industrial melting pots ng Mariveles.
Ang dating maliit na bayang nakasandal sa pangingisda, agrikultura at lokal na kalakalan ay unti-unting nagkaroon ng bagong uri ng populasyon.
Mga engineer.
Naval architect.
Welder.
Machinist.
Mechanic.
Shipbuilder.
Electrician.
Government employee.
At mga pamilyang nagmula sa iba't ibang panig ng bansa.
Ito ang demographic pattern na lalo pang lalaki nang dumating ang Bataan Export Processing Zone makalipas ang ilang taon.
HINDI LAGING MADALI ANG BUHAY SA NASSCO
Hindi rin dapat gawing romantikong kuwento lamang ang kasaysayan nito.
May mga problemang kinaharap ang NASSCO.
Noong January 1954, iniulat na binisita ng Pangulo ang planta at lumitaw ang mga usapin tungkol sa mataas na ship-repair at dry-dock charges kumpara sa Hong Kong at Japan. May mga reklamo rin ang mga manggagawa tungkol sa kakulangan ng pabahay at mataas na presyo ng bigas.
Ipinapakita nito na kasabay ng ambisyosong industriyalisasyon ay naroon ang tunay na hamon ng pagpapatakbo ng isang malaking government industrial enterprise at pag-aalaga sa mabilis na lumalaking workers' community.
ANG PAGTATAPOS NG PANAHON NG NASSCO
Pagsapit ng 1970s, muling nagbabago ang industriyal na direksiyon ng Mariveles.
Noong February 13, 1973, nakuha ng Bataan Shipyard and Engineering Company o BASECO mula sa NASSCO ang Bataan National Shipyard sa pamamagitan ng isang Contract of Purchase and Sale with Chattel Mortgage.
Ayon sa rekord ng Korte Suprema, kasama sa bentahan ang halos lahat ng istruktura, gusali, shops, quarters, houses, plants, equipment at facilities ng Bataan National Shipyard. Ang nakasaad na presyo ay ₱52 milyon.
Ito ang nagsilbing malaking turning point sa kasaysayan ng dating NASSCO shipyard.
Kasabay nito, mabilis nang binabago ng malawakang industrial development at ng Bataan Export Processing Zone ang kabuuang landscape ng Mariveles.
Ang dating maluluwang na residential areas, kakahuyan at bukirin ay unti-unting napalitan o napaloob sa mas malaking industrial complex.
ANG PAMANA NG NASSCO
Hindi maaaring ikuwento ang modernong kasaysayan ng Mariveles nang hindi binibigyan ng malaking puwang ang NASSCO.
Bago ang BEPZ...
Bago ang Bataan Economic Zone...
Bago ang Freeport Area of Bataan...
Naroon ang NASSCO.
Dito unang nakita sa malaking antas ang magiging kinabukasan ng Mariveles bilang industrial town.
Ang dating bayang kilala sa pangingisda, agrikultura, pantalan, quarantine station at kahalagahang militar ay naging tahanan ng isa sa pinakamahalagang eksperimento ng bansa sa postwar industrialization.
At ang pinakamahalagang pamana ng NASSCO ay hindi lamang ang dry dock, slipway, mga barkong ginawa, o mga makinang minsang umalingawngaw sa baybayin ng Mariveles.
Ang tunay na pamana nito ay ang mga tao.
Ang mga inhinyero at manggagawang nagtayo at nagpaandar ng shipyard.
Ang kanilang mga asawa na nagtayo ng tahanan at komunidad.
Ang mga batang lumaki sa pagitan ng bundok at dagat.
Ang mga pamilyang nagtanim ng puno, nag-alaga ng hayop, nangisda, nag-aral, naglaro at nangarap sa Barrio NASSCO.
Marami sa kanila ang nagmula sa iba't ibang lalawigan.
Ngunit dito sila nagkaroon ng iisang tahanan.
Mariveles.
Sa kanilang mga alaala ay nabubuhay pa rin ang isang NASSCO na luntian, tahimik at napapaligiran ng bundok, ilog at dagat.
Isang lugar kung saan maaaring manggaling sa shipyard ang tunog ng bakal at makina, habang ilang hakbang lamang ang layo ay maririnig naman ang hampas ng alon, huni ng ibon at tawanan ng mga batang naglalaro sa damuhan.
Ang NASSCO ay isang mahalagang tulay sa kasaysayan ng Mariveles.
Mula sa military Mariveles ng panahon ng digmaan, patungo sa industrial Mariveles ng makabagong panahon.
At bago naging simbolo ng malalaking pabrika at pandaigdigang industriya ang Mariveles, minsan itong naging tahanan ng isang pambansang pangarap:
Ang pangarap na ang Pilipino ay kayang gumawa ng sariling barko, magtayo ng sariling mabigat na industriya, at bumuo ng isang bagong kinabukasan mula sa mga guho ng digmaan.
Iyan ang kuwento ng NASSCO.
At iyan ay mahalagang bahagi ng kuwento ng Mariveles.
MARIVELES HISTORICAL SOCIETY
Preserving the Stories, People, Places and Heritage of Mariveles, Bataan.
0 Comments